Zapewne wielu z Was znanym jest określenie „porcelana zdobiona w Dreźnie” , „porcelana drezdeńska”.
Wielokrotnie opis czy identyfikacja porcelany zdobionej i produkowanej w okresie drugiej połowy XIX i pierwszej połowy XX w. zmusza do tak ogólnego określenia, gdyż badania w tej dziedzinie są bardzo trudne.
Powód jest prosty i okrutny – większość dokumentacji pracowni i wytwórni została zniszczona podczas alianckich bombardowań Drezna 13 i 14 lutego 1945 roku. Po II wojnie światowej przemysł malarski porcelany w Dreźnie nigdy się nie odrodził do skali przedwojennej.
Spisy z lat 1855–1944 podają ponad dwieście nazw malarskich warsztatów porcelany w samym Dreźnie. Niestety, większość „drezdeńskich malarzy” zajmowała się zdobieniem dla szybkiego zarobku, co przekładało się na jakość prac.
Nie trudno dziś zauważyć różnice malatur z tego okresu. Wspominałam o tym na jednym z wykładów w Muzeum Pałac Saski w Kutnie.
Przyjrzyjmy się twarzom zakochanych w scenach Watteau, proporcjom postaci, wyczuciu przestrzeni w kwiatach, drobiazgowości w ornamentach złoceń. Poprzez takie porównanie łatwo odróżnić ruch „szybkiego pędzla” od „pędzla artystycznego” (celowo posługuje się tymi uproszczeniami).
Aby zobrazować skalę tego przemysłu wspomnę, że np. latach 1875–1915 jedna z bardziej rozpoznawalnych pracowni Heleny Wollfsohn najbardziej zatrudniała trzydziestu malarzy o zróżnicowanym warsztacie artystycznym.
Mówiąc wprost – poziom artystyczny malatur był zróżnicowany.
Pozostałe mniejsze warsztaty również nie były bezproduktywne. Oprócz malarzy, których zatrudniano w malarniach bezpośrednio, byli też ci, którzy pracowali w domu i otrzymywali wynagrodzenie za sztukę.
Konkurencją była tak duża, że niektóre z drezdeńskich warsztatów malarskich zawarły nawet porozumienie w celu promocji swojego przedsiębiorstwa. W 1883 roku malarze porcelany Oswald Lorenz, Richard Klemm, Adolph Hamann i Karl Hermann Donath zarejestrowali dla wszystkich czterech ten sam znak towarowy.
Ale to najwyraźniej nie przyniosło oczekiwanych efektów. Ponieważ wszyscy malowali w tym samym stylu, nawet oni nie potrafili odróżnić, kto co stworzył. Dlatego dziesięć lat później, kiedy znak towarowy wymagał odnowienia, każdy z nich nieznacznie zmienił swój wspólny znak.
Dziś skupię się jedynie na tej ciekawostce, która będzie wskazówką do identyfikacji, a mianowicie na różnicach oznaczeń – stępla „korony z podpisem „Dresden” po 1893 r., które stosowano w czterech wspomnianych wcześniej warsztatach
Na pierwszym zdjęciu – oznaczenie stosowane przez cztery warsztaty od 1883 roku i według niektórych źródeł – kontynuowane przez Adolpha Hamanna do 1949 r.
Zdjęcie drugie – korona z ostrym zakończeniem na szczucie – Richard Klemm 1893 – 1916 r.
Zdjęcie trzecie – korona z krzyżem – Hermann Donath 1893 – 1916 r.
wg niektórych źródeł podobne oznaczenie stosował Adolph Hamann.
Zdjęcie czwarte – Oswald Lorenz od 1893 r., który zrezygnował z oznaczeń korony z podpisem.
Dodam, że nie były to jedyne oznaczenia stosowane przez tych przedsiębiorców.
Warto zauważyć, że w literaturze i w tzw „sieci” możemy spotkać rozbieżne informacje na temat różnic oznaczeniach korony z podpisem po 1893 roku lub brakiem rozróżniania ich po 1893 roku. Różnice te udało mnie się zebrać jako wspólny mianownik moich obserwacji i informacji znalezionych w literaturze.
Chętnie poznam opinie innych kolekcjonerów.
