Kojarzymy charakterystyczne oznaczenie litery „F” lub dziewiętnastowieczną „zamaszystą” jej wersję.
Produkcję porcelany w Fürstenbergu rozpoczęto w 1753 roku z inicjatywy księcia Karola I Brunszwickiego-Wolfenbüttel. (otwarcie fabryki 1747 r.). Podobnie jak w przypadku innych europejskich dworów, manufaktura miała nie tylko znaczenie gospodarcze, lecz przede wszystkim reprezentacyjne — stanowiła materialny wyraz prestiżu i ambicji władcy.
W związku z wystawą prezentowaną w Muzeum Pałac Saski w Kutnie, przybliżę zawiłość badania atrybucji dwóch przykładów obecnych na ekspozycji.
✨✨Trudności badawcze✨✨
Badania nad figurkami z tej manufaktury są szczególnie wymagające. W odróżnieniu od wielu innych znanych niemieckich wytwórni porcelany, stosunkowo niewiele figuralnych wyrobów z Fürstenbergu przetrwało do naszych czasów. Niektóre modele znane z osiemnastowiecznych zapisów archiwalnych nie zachowały się w żadnym potwierdzonym egzemplarzu.
Problem działa również w drugą stronę. Dokumentacja manufaktury nie przetrwała w całości, a zachowane księgi form i archiwalia nie pozwalają odtworzyć pełnego repertuaru jej produkcji. Dlatego obiekty spotykane dziś w zbiorach muzealnych lub na rynku antykwarycznym nie zawsze dają się zestawić z konkretnym źródłem archiwalnym.
W takich przypadkach przypisanie figurki do Fürstenbergu wymaga analizy wielu przesłanek: technologii masy i szkliwa, sposobu opracowania detali, charakteru modelunku, stylistyki, znaków manufaktury oraz porównania z twórczością znanych modelarzy.
✨✨✨”Wenus i Kupidyn”✨✨✨
Pierwszym przykładem jest grupa figuralna „Wenus i Kupidyn”, prezentowana na wystawie w Muzeum Pałac Saski w Kutnie do 2 października 2026 roku.
Przez pewien czas kompozycja ta nie była potwierdzona drugim porównywalnym egzemplarzem, co znacznie utrudniało jej identyfikację i określenie miejsca wytworzenia. Już na początku XX w. historyk sztuki Christian Scherer zwracał uwagę, że zachowany zasób figurek i grup porcelanowych uległ znacznemu uszczupleniu i wiele z nich nie jest ujawnionych.
Dodatkową przeszkodę stanowił stan zachowania obiektu: pęknięcie podstawy zostało w przeszłości spojone grubą warstwą wtórnej masy, prawdopodobnie gipsowej. Taka ingerencja konserwatorska zasłoniła część istotnych cech technologicznych i utrudniła ocenę modelu.
Obecnie znany jest drugi zachowany egzemplarz tej grupy, przechowywany w Muzeach Kapitolińskich w Rzymie, co dało możliwość porównania obu
⚡️⚡️⚡️”Psyche”✨✨✨
Odmienną drogę identyfikacji ilustruje figurka „Psyche”, również związana z wczesną produkcją Fürstenbergu. Jest to przykład obiektu, który nie znajduje obecnie bezpośredniego potwierdzenia w zachowanych źródłach archiwalnych, choć jego cechy wskazują na związek z manufakturą.
Figurka została oparta na wzorach znanych z Sèvres, lecz nosi oznaczenie „F”, wiązane z wczesnym okresem działalności manufaktury w Fürstenbergu (prawdopodobnie pierwsze lata). Jej modelunek — zwłaszcza sposób opracowania postaci i detali — wykazuje cechy zbliżone do twórczości Carla Luplaua, jednego z ważnych modelarzy związanych z manufakturą.
Istotne są również obserwacje technologiczne. Widoczne wady wypału szkliwa odpowiadają problemom spotykanym we wczesnym etapie produkcji Fürstenbergu.
Na podstawie tych dwóch przykładów obserwujemy dwie drogi atrybucji
Obie figurki pokazują dwa różne mechanizmy badawcze:
- „Wenus i Kupidyn” przełom XVIII/XIX w
była trudna do rozpoznania z powodu rzadkości zachowanych przykładów oraz późniejszych napraw, które zakryły część ważnych cech obiektu. Istotne w jej przypadku było badanie jakości porcelany, wykonania i zdobienia - „Psyche” druga połowa XVIII w
nie ma dotąd jednoznacznego odpowiednika w zachowanej dokumentacji, jednak jej znak, technologia wykonania, jakość szkliwa i charakter modelunku pozwalają wiązać ją z osiemnastowiecznym Fürstenbergiem oraz prawdopodobnie z modelarzem Carlem Luplauem przy czym nie należy wykluczać postaci Jeana Jacquesa Desochesa. Ten. drugi w latach 1769–1774 w pracował dla manufaktury, wykonując kopie modeli Sevres.
Oznaczenia „F” były nanoszone ręcznie i tak jak w przypadku znaków np. miśnieńskich, Ludwigsburg, kształtem mogą nieco odbiegać od przykładów na szablonach w literaturze.
Figurki można obejrzeć do 2.10.2026 r. w Muzeum Pałac Saski w Kutnie.
